Malzemelere talas kaldirma yolu ile sekil veren Takim Tezgahlari, buhar enerjisinin bulunmasindan sonra güçlenmis, elektrik enerjisinin kullanimiyla kapasitesi artmis, elektronik sahasindaki ilerlemeler sayesinde daha kullanisli hale gelmis ve son onbes yilda bilgisayarlarda ve yazilimda elde edilen gelismeler sonunda, daha önceki tezgah nesillerinden tamamiyle farkli ve degisik bir hüviyet kazanmistir.
Henüz yirmi yil önce üniversal tornalar, kam tornalari, rovelver tornalar, kopya tezgahlari ve freze tezgahlari birbirinden tamamiyle farkli tezgahlardi. Bugün ayni tezgahin bu bes fonksiyonu birden yerine getirdigini görmek mümkündür.
Bazi geometrik cisimlerin islenmesi için özel mekanizmalar ve özel metodlar kullanilmasi zorunlu idi (Küre torna aparatlari, parabolik yüzey tornalanmasi, çok agizli vidalarin imali gibi) Bugün bunlara gerek kalmamistir.
Gerek ölçme ve gerekse isleme hassasiyeti hakkinda evvelce onlu Mikronlar konusulurken simdi tekli, hatta ondalikli Mikronlar konusulmaktadir.
Tezgah ve is kazalari yok seviyesine indirilmistir.
Tezgahi kullananin ustaligina olan ihtiyaç en düsük seviyeye indirilmistir.
Evvelce teker teker imal edilen bazi tornalar simdi montaj bantlari üzerinde imal edilmektedir.
Kesici takim teknolojisinde ve kesme yaglarinin performansinda elde edilen gelismelerle elektromekanik gelismeler parça imalat sürelerinin çok düsük seviyelere inmesine yol açmistir.
1. BÖLÜM. TAKIM TEZGAHLARININ GELISMESINE YOL AÇAN FAKTÖRLER
1.1. TEKNOLOJIK IHTIYAÇLAR VE CNC TEKNOLOJISININ DOGUSU
CNC tezgahlari esas olarak uçak ve helikopter sanayilerinde beliren ihtiyaçlari karsilamak için ortaya çikti, otomotiv endüstrisinde uygulanmasi sirasinda gelisti ve yayginlasti. Makine mühendisliginde yapilmasi en zor parçalardan birisi helikopter pervane göbegidir. Göbek genelde bir gaz türbinine (Gücü 800 ila 2000 PS) bagli redüksiyon tertibati tarafindan döndürüldügünde, pervane palalari düsey eksen etrafinda dönerken göbege baglandiklari noktadan geçen yatay eksen etrafinda salinim hareketi yaparlar. Buna ek olarak baglanti noktasinda asagiya ve yukariya dogru bir mafsal yardimiyla hareket edebilirler. Göbek hem gerekli torku
nakletmeli, hem pilotun kumanda levyesinden gelen uçus kumanda hareketlerini pervane palalarina ileten mekanizmayi içermeli, ayrica statik ve dinamik yükler altinda çatlayip kirilmamali ve denizin tuzlu sisi dahil pek çok korozif maddeye dayanikli olmalidir. Netice itibariyle 70 tonluk bir tanki tasiyan yük helikopterini havada tutan parça, bir pervane göbegidir. Her helikopterde benzer sartlar altinda çalisan binlerce makine elemani bulunur.
Vietnam savasi sirasinda helikopterlere duyulan ihtiyaç, lot büyüklügü 25 ila 100 adet fakat birbirinin tipatip ayni (birbiriyle degistirilebilen) ve çok sayida (onbinlerce) farkli parçanin üretilmesini gerekli kildi. Bu parçalarda kisa fasilalarla dizayn degisiklikleri yapiliyor ve imalatçilar freze tezgahlarinda neredeyse her operasyon için bir farkli aparat kullaniyorlar ve bazen de hassas aparatlari üzerinden hiç sökülmeyen (ve baska iste kullanilmayan) freze tezgahlarini bu islere tahsis etmek zorunda kaliyorlardi. Parçalar dövme çelik, titanyum, aluminyum veya egzotik metal alasimlarindan yapiliyordu, dolayisiyla ham maddesi pahaliydi; Konvansiyonel
tezgahlarda özel ve hassas aparatlar kullanilarak imal edilen bu parçalarin firesi yüksek idi.
Bunun üzerine, lot büyüklügü 5 ila 10 adet olan, çok hassas toleranslara sahip parçalarin islenebilmesi için önce Nümerik Kontrollu (NC) ve sonra bilgisayarlarin gelismesiyle CNC (Computer Numeric Control) tezgahlar yapilmaya baslandi.
CNC tezgahlar, kendinden önceki tezgah tasarimini ve kullanimini tamamiyle degistirmis ve mühendislerle atölye ve fabrika sahiplerine yepyeni imkanlar saglamistir.
Takim tezgahlarinin bugünkü gelisimini saglayan faktörlere bakildiginda asagidaki noktalar göze çarpar :
1.2. MEKANIK IMKANLARIN ARTISI
Sert metal bilyali ve masurali yataklarin kullanilmasi,
Yüksek hassassiyet ile düsük sürtünme katsayisini birlestiren bilyali vidali miller (Hareket vidalari)
Talasin ve takimin daha iyi sogutulmasi için tezgaha eklenen tertibatlar,
Tezgah gövde elemanlarinin otomatik isitilmasi/sogutulmasi suretiyle sabit sicaklikta tutulmasi,
Metal parçalarin birbirine degmeden hareketini saglayan hidrostatik kizaklar ve revolver gövdeleri, 1.3. ELEKTRIK VE ELEKTRONIK MÜHENDISLIGINDE IMKANLARIN ARTISI
Elektrik motorlarinda gelisim (Variable Alternating Current = VAC) motorlar,
Lineer hareketli motorlarin kullanilmasi,
Motor sürücülerinin gelismesi,
Çok katli PCB (Printed Circuit Boards) devreleri,
Minyatür ve sub-minyatür elektronik devre elemanlari (röleler,soketler,kondansatör ve rezistanslar, yari iletken devreler, özel kablolama teknikleri vs.),
Mikroprosesörlerin performansinin ve kapasitesinin artmasi, 1.4. OPTOELEKTRONIGIN YAYGINLASMASI
Bilgisayardan çikan ve bilgisayara gelen elektrik sinyalleri, çikis noktasinda optocoupler elemanlar yardimiyla kizilötesi isinlara çevrilir ve varis noktasinda tekrar digital elektrik sinyalleri haline dönüstürülür. Kizilötesi isinlar tezgah ve çevresinde olusabilecek elektrik ve manyetik alanlardan etkilenmedigi için tezgahin çalismasinda hiçbir sapma olamaz. Bu sisteme sahip olmayan tezgahlarda zaman zaman görülen ve esrari çözülemeyen tezgah bindirmeleri gibi ciddi arizalarin sebebi genellikle tezgah civarinda bir manyetik alan olusumudur (Tamir islerinde kullanilan bir kaynak makinesi gibi).
1.5. ERGONOMIK ARASTIRMALAR
Modern takim tezgahlarinin tasariminda, tezgahi kullanan insana en fazla yardimci olmak, onun isini kolaylastirmak, onun yapacagi yorucu,karisik ve daginik isleri tezgaha yaptirmak ön planda tutulmustur. Bu sayede birden çok sayida tezgahi bir tek operatör çalistirabilir ve buna ragmen mesai sonunda evine gittiginde zinde kaldigindan ailesine ve hobilerine zaman ayirabilir. Tezgah tasariminin bu asamasinda asagida 7 nci maddede anlatilan tezgah çevre ekipmanlarinin rolü büyüktür.
1.6. BILGISAYAR DONANIMI
60'li yillarda bir salonu dolduran bilgisayar sisteminden çok daha yüksek performansa sahip simdiki bilgisayarlar, bir ayakkabi kutusundan biraz büyük hacime sahiptir. Bu küçük boylarina ragmen telefon hatlari ve modemler yardimiyla binlerce kilometre uzaktaki bilgisayarlarla iletisime geçerek tezgah bilgilerini onlara gönderir ve onlardan gelen talimatlara göre tezgaha takili parçalari isleyerek sekillendirir. Tezgahla birlikte onun çevresindeki fabrika elemanlarini (Konveyörleri, robotlari, insansiz yük tasima arabalarini, bitmis parçalarin stoklandigi ara ambarlari vs.) de idare ederler. Bu bilgisayarlarda 1 ila 7 CPU (Central Processing Unit) bulunur.
1.7. YAZILIMDAKI GELISMELER
Bugün dünyamizda en hizli gelisen sektör yazilimdir.
Yeni yazilim dillerinin bulunmasi ve gelistirilmesi, okullarda yazilim ögrenen ögrencilerin çig gibi artisi önümüzdeki yillarda bu gelismenin devam edecegini isaret ediyor.
Örnegin OKUMA'nin gelistirdigi OSP bilgisayar lisani özellikle Insanla Tezgah arasindaki iletisimin mükemmel, kusursuz ve çok kolay olmasini hedef almistir.
OSP sayesinde OKUMA tezgahlarinda gerekirse 7 adet mikroprosesör (Ana Islemci) kullanilmakta ve birbirinden bagimsiz en çok 24 eksen kontrol edilebilmektedir.
OSP yazilimi, hata teshis fonksiyonu sayesinde, operatöre, tezgaha, is parçasina herhangi bir zarar gelmemesi için gereken tedbirleri tam zamaninda alir. One Touch-IGF fonksiyonuyla programlamayi birkaç dakikaya indirir. DNC-Link kullanarak Is Istasyonlarinda yüzey modelleme veya kati modelleme yoluyla hazirlanan kaliplarin veya is parçalarinin tezgahda dogrudan islenmesini saglar. Bir digitizer cihazinda yüzeyi taranan bir parçanin dogrudan dogruya veya degisiklik yapilarak islenmesi suretiyle "Reverse Engineering - tersine mühendislik" görevini yerine getirir.
1.8. ÇEVRE EKIPMANLARI
Eger çevre ekipmanlari gelistirilmeseydi, takim tezgahlarinin gelismesi sinirli olurdu. Çevre elemanlari tezgahin en az bir vardiya boyunca hiç operatöre ihtiyaç kalmadan çalismasini ve üretmesini saglayan makinelerdir.
Misal olarak:
Çubuk sürücüler,
Parça yükleme ve çikarma robotlari (Müstakil robotlar veya gantry tipi robotlar),
Ham malzeme ve bitmis parça tasima ve istifleme arabalari (insansiz),
Konveyörler, (Parçalar ve talas için ayri ayri),
Parça baglama aparatlari, Divizörler, döner tablalar, aynalar, (bunlar hidrolik, mekanik, elektrikli, veya manyetik olabilir),
Otomatik Palet Degistiriciler (APC),
Otomatik Ambarlar ve digerleri. 1.9. ÖLÇME TEKNIGINDEKI GELISMELER
Bir takim tezgahinin parçayi islemeden önce parçanin referans noktasini tesbit etmesi, yazilan programa göre parçayi islemesi, her isleme kademesinden sonra isledigi ölçünün programda istenen ölçüye tipatip uygun oldugunu ölçerek dogrulamasi gerekir. Bu sayede parçanin tesbit edildigi aparatin çok hassas (ve dolayisiyla pahali) olmasi önemsiz hale getirilmistir.
1.10. KULLANIM KOLAYLIGI
CNC Tezgahlari, hedefe kolay erisim, esnek ve sinirsiz programlama, kullanim imkanlari, tezgah çalismasi operasyon durum analizleri, isparçasi takim ofsetleri kaydirmalari ve benzeri özellikler sayesinde programci ve operatöre genis ve kolay kullanim olanaklari saglar.
2. BÖLÜM. TAKIM TEZGAHLARININ GELISMESININ SONUÇLARI
CNC takim tezgahlari endüstride yeni olusumlarin dogmasina sebeb olmustur.
2.1. TEZGAH BAKIMI
Bir CNC tezgah olumsuz bir durumda durur ve ekranda belli bir alarm numarasi gözükür. Bu alarm numarasi tezgahi durduran (veya ikazin geregi yapilmazsa durduracak olan) sebebi açiklar. Tezgah operatörü alarm kodlarini tezgahin teknik servisine gönderdiginde servis mühendisi alinmasi gereken tedbirleri operatöre yine bildirir. Böylece uzun arastirmalara ve gecikmelere mahal verilmeden tezgahin veya operasyonun neresine müdahale edilmesi gerektigi anlasilir.
2.2. DATA LOGGING (BILGI TOPLAMA) & MAC-MAN (Machine Management)
Gelismis tezgahlarin bilgisayari islenen parçanin resim numarasini, ismini, kaçinci operasyonun islendigini, tezgahin çalisma ve bosta kalma sürelerini ve sebeplerini vs. bilgileri üretim bilgisayarina bildirir ve bu suretle MRP-II gibi üretimi planlayan ve takibeden programlara otomatik bilgi girisi saglayan bilgi giris ucunu temsil eder.
Tezgah bilgisayari iki veya üç vardiya çalisan fabrikalarda islenen parça sayisinin tam istendigi kadar yapilmasinda ve bunun dogrulanmasinda emsalsiz bir yardimcidir.
2. 3. EMNIYET
Modern emniyet kurallari (Mesela CE- Regülasyonlari) gerek Operatöre ve gerekse is parçasina zarar verilmesini önlemek için akla gelebilen her tedbiri almayi sart kostugundan, CNC Takim Tezgahlari, Üniversal takim tezgahlarinda bulunmayan pek çok emniyet tedbiri ile donatilmistir. Örnegin Parça programda belirlenen hizdan daha yüksek hizla döndürülemez; Parça yeterince sikilmamissa (Hidrolik basinç belirlenen degerden düsükse) veya kapi kapatilmamissa motor dönmez vs.
Tezgah üzerinde bulunan ikaz levhalarina ve Operatör Kullanma Elkitabinda yazili kurallara uyuldugu sürece, tezgah gereken emniyeti saglar.
2. 4. UZUN HIZMET ÖMRÜ
Konvansiyonel tezgahlarin ana yataklari, kizaklari sürtünme sebebiyle kisa sürede asinir ve fabrikasindan çiktigi gün sahiboldugu hassasiyeti kaybeder. Böyle bir tezgah ancak çok kaba islerde kullanilabilir. Oysa gelismis CNC tezgahlarinda asinmaya karsi alinan tedbirler sebebiyle ve sadece normal bakim ve ayarlarina itina gösterilen tezgahlarda 20 yil sonra dahi yapilan ölçmeler tezgahin hassas is çikaracak seviyede oldugunu ortaya koymustur.
2. 5. OLAGAN DISI DURUMLARA DAYANIKLILIK
Ülkemizde deprem, sel baskini gibi tabii afetler tezgahlarimizi da etkilemektedir.
Istanbulda 1995 yilinda sel sebebiyle iki gün tepesine kadar çamurlu sel sulari altinda kalmis bir OKUMA LB 25 CNC torna tezgahina, sular çekildikten sonra yapilan muayene ve bakim sirasinda;
Bilgisayar kartlarinin çamuru sadece ve sadece su hortumuyla yikanarak yerine takilmis,
Is mili rulmanlari (1 takim) degistirilmis,
Bilyali vidanin yataklama bilyasi (1 takim) degistirilmis,
Bir adet sviç ve iki adet kumanda rölesi degistirilmis,
Bütün yaglari bosaltilarak temiz yag konmustur.
Tezgah bakimi 150 saat sürmüs ve sonra çalistirilmistir. Yapilan ölçümlerde, ölçü hassasiyetinin yeni tezgah gibi orijinal fabrika çikis degerlerinde bulundugu tesbit edildi.
Isin enteresan tarafi, gerek bilgisayarin, gerek ekran ve donaniminin, ve elektrik panosunun yikanip kurutulduktan sonra hiç ariza vermeden çalisabilmesiydi.
Bu olay, yeni jenerasyon CNC tezgahlarin tasarim ve yapim sartlarinin mükemmelligini farkli bir sekilde ortaya çikarmistir. Tezgahlar degisik iklim kosullarinda (ok sicak / çok soguk vs.) problemsiz çalisacak sekilde yapilmaktadir.
2. 6. ÖGRENME KOLAYLIGI
Henüz atölyesinde bir CNC tezgahi bulunmayan atölye sahipleri, CNC teknolojisinden çekinmekte hatta korku duymaktadirlar. Birçok atölye sahibi çirakliktan yetistigi için üniversal tezgahlari gözü kapali kullanacak kadar usta oldugunu bilir, ancak CNC baska bir konudur ve bununla (bilhassa bilgisayarla) basedemeyeceklerini sanirlar. Oysa olay çok degisiktir:
CNC donanimli tezgahlarin fevkalade karmasik bir teknolojiye sahip olduklari dogrudur. Buna karsi ögrenilmesi ve kullanilmasi da tezgahla henüz tanismamis olanlar için tasavvur edilemeyecek kadar kolaydir.
Bu iki cümle ilk bakista bir paradoksu ifade ediyor gibi gözükse de aslinda tezgahin kolay kullanilmasi ve kullanilmasinin kolay ögrenilmesi ugrunda OKUMA tarafindan alinan tedbirler tezgahin karmasik ve yüksek teknolojisinin bir bölümünü teskil etmektedir.
Konvansiyonel takim tezgahlarinda tecrübesi olan, talas kaldirma prensiplerini ve matematikteki dört islem ile koordinat kavramini bilen normal bir insan 16 saatlik bir egitim sonrasinda tezgah bilgisayarinda program yapmayi ve tezgahi isletmeyi ögrenmektedir.
2. 7. TEKNOLOJIK KATMANLASMA
Burada katmanlasma sözcügü ile anlatilmak istenen, konvansiyonel (Universal) tezgahlarin bir tabaka ve CNC tezgahlarin farkli bir tabaka teskil ettigidir. Üniversal tezgahlar tabakasindan CNC tezgahlar tabakasina geçis yapan bir atölyenin tekrar alt tabakaya dönmesi mümkün degildir. Universal tezgahlar tabakasinda kalan ve üst tabakaya terfi edemeyen atölyelerin durumu karanliktir.
Birkaç ay evvel görüstügüm, büyük bir Türk imalat sirketinin satinalma yöneticisi, CNC tezgahi olmayan yan sanayicilere is vermemek yolunda karar aldiklarini ifade etti. Bu kararin sebebi çok mantikli idi. Sirket otomotiv sektöründe çalisiyor ve bazi parçalari yan sanayicilerine yaptiriyor. Bunlari ya dogrudan dogruya ya da kendi montajlayip ihrac ediyor. Konvansiyonel üniversal tezgahlar kullanan yan sanayicide ölçü ve tolerans hatalari
mastarlama sirasinda parçanin hurdaya ayrilmasina sebep oluyor.
Sirketin sikayeti bu hurdalar sebebiyle artan fire bedelinden ziyade, dis alimciya zamaninda teslimat yapamayisindan dogan cezalar ve kara listeye alinma tehlikesiydi. Halbuki CNC tezgahlarda yapilan parçalar için bu tehlike ortadan kalkiyordu. (Yine de gereken kontrollari yapiyorlar).
Bu görüsler temas ettigimiz büyük imalat sirketlerinde süratle taraftar toplamaktadir. Sonuçta kisa bir süre sonra konvansionel tezgahlarda parça üretmeye devam eden ve CNC teknolojisine geçis yapmayan sirketler ve atölyeler muhtemelen piyasadan silineceklerdir. Pek çok mekanik imalat atölyesi sahibinin uzun yillar verilen emeklerle ve fedakarliklarla kurduklari müesseseler CNC tezgahi sahibi rakipleri tarafindan ne yaziktir ki, piyasanin disina itilecektir.
Bir zamanlar çelige çifte su veren kiliç ustalarinin da bilegini kimse bükemezdi, ama delikli demir çikti ve bugün kimse kiliç dövmüyor...
CNC TEZGAHLARDA BAKIM
CNC takim tezgahlarinda kullanilan elektronik devre elemanlari konvansiyonel tezgahlarda kullanilanlarla kiyaslandigi zaman fazla sayida olduklari görülür. Elektronik elemanlar için titiz kullanim ve saglikli çalisma ortamlari gerekir.
Tezgah ve sistemlerinin bu kadar gelismelerine paralel olarak bakim ve onarimlari ile ilgili bazi kolayliklar da gelistirilmistir. Tezgahta meydana gelebilecek herhangi bir ariza (Motorun asiri yüklenmesi, yaglamanin yetersizligi, filtrelerin pis olusu, asiri isinmalar vb.) aninda tezgah kontrol panelinde sinyal yada mesaj seklinde operatöre bildirilir.
Her konuda oldugu gibi bakim konusunda da insiyatif operatöre birakilmistir. En kisa zamanda bakimin yapilmasi ve olumsuzluklarin giderilmesi gerekir. Aksi halde böyle bir tezgahta her hangi bir programi çalistirarak parça imalati mümkün degildir.
HIDROLIK VE PNÖMATIK EKIPMANLARIN BAKIMI
Yukarida belirtilen elemanlarda oldugu gibi hidrolik ve pnömatik ekipmanlarinda bakimlarinin periyodik araliklarla yapilmasi gerekir. Genellikle bu elemanlar basinçli kuvvet uyguladiklari için sürekli çalisma basinçlarinin ideal degerlerde olup olmadigi kontrol edilmeli, varsa arizalar giderilmelidir. Aksi halde tezgah, operatör ve çevrede çalisanlar için büyük tehlike olustururlar. Pnömatik tezgah aynasinin is parçasini yeterince sikmadigini, kesicilerin emniyetli takilmadiklarini ve sonuçta olabilecek kazalari tahmin ediniz.
BILYALI MIL VE KAYIT-KIZAK KISIMLARININ KORUNMASI
CNC takim tezgahlarinda kullanilan hareket iletme elemanlarindan olan bilyali miller (Ball Screws) ile kayit-kizak sistemleri kapali muhafazalar içine alinmistir. Bu muhafazalar vinylex yada spiral koruyuculardir. Bunlar tablanin hareketlerine göre açilip kapanabilir özelliklere sahiptir.
YAGLAMA SISTEMLERININ BAKIMI
CNC tezgahlarinda bakim yapilmasi gereken sistemlerden bir digeri yaglama sistemin saglikli çalismasina baglisidir.
En sik yapilan bakim islemi periyodik süreleri doldugunda yaglarin degistirilmesi, eksilen yaglarin tamamlanmasi ve filtrelerin temizlenmesi yada degistirilmesidir. Tezgahin kapali iç sistemleri ile ilgili elemanlarin yaglama islemleri otomatik olarak yapilir. Bazi küçük boyutlu egitim amaçli CNC tezgahlarinda kayit-kizak sistemlerinin yaglanmalari manuel olarak yapilir.
Yaglamada dikkat edilecek bir nokta da asiri yaglamadan kaçinmaktir. CNC tezgahlarinda asiri yaglama yag israfi ile birlikte özellikle hassas elektronik devre elemanlarinin dis yüzeylerini kaplar, saglikli çalismalarini engeller. Bu nedenle eksilen yaglarin tamamlanmasinda kesinlikle seviye çizgileri asilmamali.
CNC TAKIM TEZGAHLARI IÇIN IDEAL ÇALISMA ORTAMI VE KOSULLARI
CNC tezgahlarinin saglikli çalisabilmeleri için yüksek derecede temizlige sahip çevre kosullarina ihtiyaç vardir. Tezgah imalatçisi firmalar tarafindan önerilen ideal çalisma ortami kosullari;
Tezgah kontrol üniteleri isi, isik, rutubet, vibrasyon ve voltaj degismelerinden etkilendigi için bu hususlara dikkat edilmeli.
Çalisma ortami sicakligi ve rutubet orani tezgah imalatçisi firmanin tavsiye ettigi degerler arasinda olmali.
Vibrasyon 0. 5 gram altinda olmali.
Kabul edilebilir voltaj degismeleri + %10, - %10 olmali
Voltaj düsmeleri maksimum 2, 5 dalga (20 MS) olmali.
Eger tezgahin çalisma ortam kosullari bu standart degerlere uymuyorsa imalatçi firma bakimla ilgili yükümlülükleri yerine getirmeyebilir.
CNC TAKIM TEZGAHLARINDAKI BASLICA ARIZA BÖLGELERI
CNC takim tezgahlarinda en sik karsilasilan arizalar ve bulunduklari bölgeler sunlardir.
Takim tezgahi eksen sürücüleri
Hidrolik ve pnömatik elemanlar
Kontrol devreleri
Ölçme ve transfer sistemleri
Dijital veri isleyiciler
Logic baglantilar
Giris / Çikis (Input / Output) üniteleri
CNC TAKIM TEZGAHLARINDA KORUYUCU BAKIM
CNC tezgahlarindaki koruyucu bakim konusunda da en a diger tür bakimlarda oldugu kadar azami dikkat gösterilmelidir. Çünkü yapilacak olan basit ihmal ve hatalar tezgahin saglikli çalisan elemanlarinin hizmet disi kalmalarina sebep olur.
Koruyucu bakim konusunda asagidaki hususlara titizlikle uyulmasi gerekir;
Saglikli çalisan parçalar kurcalanip ayarlari degistirilmemelidir.
Verilen her türlü sinyal yada mesajlara kesinlikle uyulur. Bunlar paslanma, baglantilarda gevseme, kirlenen kontaklarla ilgili olabilir.
Gerekli kisimlar dikkatle yaglanir. Asla fazla yag kullanilmaz. Fazla yag yagsizliktan daha zararlidir.
Teshis ve testler talimatlara uygun olmali.
Bozuk parçalarin tamiri yerine yenisi ile degistirilmeleri tercih edilmeli.
Koruyucu bakimin üç ana fonksiyonu vardir;
1-Temizleme
2-Yaglama
3-Kontrol
CNC TAKIM TEZGAHLARINDA TEMIZLIK VE BAKIMIN ÖNEMI
Daha öncede belirtildigi gibi CNC sistemleri pahali sistemler oldugu için meydana gelebilecek arizalar aninda tespit edilip giderilmelidir. Aksi halde arizalar büyük boyutlara ulastiginda giderilmeleri hem masrafli olacak hem de tezgahin imalat disi kalmasi sonucu üretimde önemli aksamalar meydana gelecektir.
Arizalarin kisa sürede tespitinde hata teshisi (Fault Diagnosis) yöntemi uygulanir. Bu teshiste tezgah kontrol ünitesinin yöneltecegi sorulara cevaplar verilir. Operatörün verecegi cevaplara göre ariza kontrol ünitesi tarafindan belirlenir.
Genelde CNC tezgahlarinda olusan arizalar toz, asiri yag, rutubet ve isi gibi basit nedenlerden kaynaklanir. Ayrica titresim gibi benzer nedenlerle devre elemanlarinin baglanti yerlerinde gevsemeler olabilir. Bu baglantilarin kontrol edilerek uygun konumda takilmalari çogu kez yeterlidir.
Konum ölçme sistemlerinin hassas yüzeyleri yaglanmis yada tozlanmis olabilir. Genellikle bu kisimlarin temizlenmeleri arizalarin giderilmesi için yeterlidir. Bu nedenle mekanik çarpma, kirma, yakma vb. zarar vermeler disindaki arizalar çok basit olan toz alma ve temizleme islemleri ile giderilir.
Yukarida açiklanan nedenlerden dolayi CNC tezgahlarinin bulunduklari ortamlarin temizligi son derece önemlidir. Tezgahin eksen hareket bölgeleri temiz ve yeterince yagli bulunmalidir. Gerektiginde açilip temizlikleri yapilmali aksi halde en basit nedenlerle tezgahin uzun süre hizmet disi kalmasi kaçinilmazdir. Günümüzde bakim iki seviyede yapilir;
A-Planli bakim,
B-Koruyucu bakim
Her iki seviyedeki bakim bu alanda uzman olan teknik elemanlar tarafindan yapilmalidir. Bu kisiler;
Özellikle elektronik alaninda yeterli teknik ve pratik bilgiye,
Belli bir mesleki tecrübeye,
Dijital elektronik bilgisine,
Ölçme ve test cihazlarini kullanma becerisine,
Mini ve mikro bilgisayarlarla ilgili yeterli teknik bilgilere,
sahip olmalidir.
CNC tezgahlarinda bakim sematik olarak asagidaki gibidir;
HAFTALIK BAKIM:
Bu tür periyodik bakimda kisa test programlari çalistirilir. Tezgah miline verilecek devir sayisi ve ilerleme hizlari minimum ve maksimum degerler degerler arasinda girilerek denenir. Bu testlerde elde edilen bulgular not edilir, nedenleri arastirilip giderilmeye çalisilir. Tezgah ve çevre ekipmanlari üzerinde bulunan bütün fanlarin yeterli hava sirkülasyonunu saglayip saglamadiklari arastirilir. Delikli kagit serit sürücü ve tekerlekleri kontrol edilir. Okuyucu kafa, kanal ve tirnaklari düzenler.
AYLIK BAKIM:
Aylik periyodik bakimda bir is parçasi programi talas kaldirmadan çalistirilarak test edilir ve eksen hareketleri izlenir. Manuel olarak yaglanmasi gerekli olan yerler yaglanir. Bütün devre baglantilarinin uygun sekilde takili olup olmadiklari kontrol edilir. Ölçme sistemlerinin muhafazalar çikarilir, varsa pislik ve yaglar temizlenir.
ALTI AYLIK BAKIM:
Birbirleriyle karsilikli bagimliligi olan hiz, voltaj ve bunlari izleyen hatalar ölçülür. Elde edilen veriler ilk montajda ölçülen degerlerle kiyaslanir. Hava ve yag filtreleri vb. elemanlarin kontrolü yapilir, temizlenir ve gerekirse yenisi ile degistirilir.
YILLIK BAKIM:
CNC sistemlerindeki her bir devre ve devre elemaninin mükemmel olup olmadigina bakilir. Kontak noktalarinin temizligi gözden geçirilir. Kapilar ve sizdirmazlik elemanlari, baglanti vidalarinin sikili olup olmadiklari kontrol edilir. Tezgah konsolu vakumlu temizleyici veya yumusak firçalarla temizlenir. Delikli kagit serit okuyucusunun çalisma durumu, tezgahin hassasiyet degerleri kontrol edilir. Güç kaynagi (Power Supply) voltaj çikisinin uygun olup olmadigina bakilir. Bir parça programi test edilerek tüm fonksiyonlarin dogruluklari arastirilir.
CNC TERİMLERİ
abrasive disk:zimpara tasi
abrasive machining:asindirma ile talas kaldirma
acceptance sampling:kabul için örnek alma
accessory:aksesuar, yardimci teçhizat
accuracy:hassasiyet, dogruluk
acetylene gas:asetilen gazi
acorn nut:tirtilli somun, taçli somun
actuator:uyarici
adapter:adaptör (ara rakor; birbirinden ayri cins iki disli ucu birlestiren ara parça)
addendum:dis ucu (dislide)
adhesion :tutma, adezyon
adhesive joining :yapistirma yolu ile birlestirme
adjustment :ayarlama
age hardening :yaslandirarak sertlestirme
air furnace :hava firini
allen screw :alyen vida; alti köseli gömme basli vida
allen wrench :alyen anahtar, gömme anahtar, alti-köse "L" seklinde anahtar
allotropic changes:allotropik degisme, esözdek degisimi
allowance:pay, tolerans
alloy:alasim
anchor bolt:tesbit civatasi, ankraj bulonu
angle milling cutter:açi frezesi, konik freze biçagi
angle:kösebent demiri, kösebent, korniye; açi
annealing:normallestirme tavi, menevisleme
annular gear:içten disli
anodizing:anotlama, anotsal islem, anotlama usulü ile oksitleme
anvil:örs
apparatus:cihaz, aygit, alet
apron:araba önlügü
arbor:malafa
arc spot welding:arkli nokta kaynagi
arch press:kemerli pres
artificial aging:suni yaslanma
assemble:monte etmek
assembly:takim; birkaç parçadan meydana gelen
attachment :yardimci teçhizat, atasman
austempering :ösmenevisleme
austenite :östenit
automatic screw machine :index tezgahi
axial :eksenel
bainite :bainit, alçak derecede sulanmis çelik
bakalite :bakalit
ball-bearing :bilyali rulman
band sawing machine :serit testere
barrel finishing :dolaplama
base :taban, kaide, temel
base circle :dis dibi dairesi (dislide)
basic spindle: ana is mili
bastard file:orta kalin disli ege
batch furnace :yigim firini
batch production :küme üretimi
batch size :küme büyüklügü
beam :kiris
bearing :yatak, rulman
bearing cone :yatak göbegi, iç yatak
bearing cup :rulmanlarin dis çemberi, yatak kabi
bellows :körük, körük biçiminde
belt :kayis
belt polishing :kayisli parlatma
bench lathe :masa tornasi, saatçi tornasi
bench molding :tezgah kaliplamasi
bending :bükme, egme
bentonite :yumusak balçik
bessemer converter :bessemer potasi
bevel gear :konik disli
bevel protractor :dereceli gönye
bilateral :çift yönlü
billet :bilet, ham demir çubuk
bit :uç, matkap ucu, kalem ucu
blast furnace :yüksek firin
blind riser :kör oluk
blister copper :saf bakir
bloom :demir kütügü
blow molding :hava basinçli kaliplama
bluing :menevisleme
board hammer :tahtali sahmerdan
bolt :civata
bonding :yapistirma, baglama
boring machine :oyma tezgahi, delik isleme tezgahi
boring mill :delik tezgahi
bottom board :faras tahtasi
brace :el matkabi
bracket :konsol, çikma, destekli raf, dirsek
brass :pirinç
brazing :sert lehim, pirinç kaynagi
break corner :kirma agiz
brittle :gevrek, kirilgan
broaching :broslama, tig çekme, bosaltma
broaching machine :bosaltma tezgahi
broaching tools :bosaltma kalemleri, bosaltma tiglari
bronze :bronz, tunç
buffer register: tampon kaydedici
buffing :Perdahlama
built-up edge :yigma agiz
burnishing :çapak temizleme
burr :çizik, kazinti, torna taleminin biraktigi iz, çapak
bushing :burç
butt welding :düz ek kaynagi, alin kaynagi
butterfly nut :kelebek somun
button :kontrol dügmesi, dügme
calibration :kalibrasyon, ayar
calliper :kumpas
calorizing :sementasyon ile aluminyum kaplama
cam :kam, eksantrik, armutçuk, mil dirsegi, boynuz
cap screw :civata basli vida; alti köse basli somunsuz vida, kapak vidasi, baslik vidasi
carbide tools:sert maden takimlar
Carbide:karbür
carburizing:sementasyon, karbonlama
carriage:torna arabasi
case hardening:doku sertlestirme, sementasyon
casting:döküm
cavity:kovuk, oyuk, oluk, girinti
cement:çimento
cementation:katilama, karbonlama
center drill:punta matkabi
center gauge:punta mastari
center punch:nokta zimbasi
center:punta (tornada vs.); merkez
centerless grinding:puntasiz taslama
center-rest:punta mesnedi
centrifugal casting:savurma döküm
ceramic tools:keramik takimlar
chain:zincir
chamfer angle:kirma açisi, pah açisi
chamfer length:kirma boyu, pah boyu
chamfer:kirma, pah, yiv, oluk
chassis:sasi, iskelet
chip breaker:talas kirici
chip pan:talas haznesi
chip:talas
chipless machining:talassiz isleme
chisel edge angle:uç agiz açisi
chisel edge:keski agzi, uç agiz
chisel:keski
chrome plating:krom kaplama
chromium:krom
chuck:ayna, aynaya baglamak (fiil)
chuking reamer:kovanli rayba, tezgah raybasi
circular pitch:dairesel hatve
circular sawing machine:dairesel testere tezgahi, diskli testere makinasi
clamp:kelepçe, mengene
clapper box:menteseli takim kutusu
clearance fit:bol geçme
clearance:bosluk, açiklik, ara
clutch:kavrama, debriyaj
coarse file:kaba ege
coating:örtme, kaplama
coining press:darp presi
cold heading:soguk bas yapma
cold sawing:soguk kesme
cold welding:soguk kaynak
cold working:soguk islem
collar:bir parçanin etrafini saran blok bilezik, yaka, halka
collet holder:esnek kovan (pens) tutacagi
collet:bilezik, esnek kovan, freze çakisi tutacagi (pens)
column:sütun
combination chuck:üniversal ayna
combination die:keser basar kalip
combined cut:birlesik kesim, kombine kesim
compass:pergel, pusula
compensation:denklestirme
compound rest:takim kizagi
compression molding:basinçli döküm
compressive strength:sikistirma dayanimi
Computer Numerical Control (CNC):bilgisayarli sayisal denetim
computer:bilgisayar
Concentric:es merkezli
continuous casting:sürekli döküm
continuous chip:akma talas
Contour:çevre yolu
converter:konverter, degistirici
coolant:sogutucu
coordinate words: koordinat kelimeleri
cope:örtme, üst döküm derecesi
copper (or cupper):bakir
core diameter (drills):öz çapi
core print:maça yatagi, maça yuvasi
core:maça (dökümcülükte)
corrosion:yenim, paslanma
cost:maliyet
cotter pin:masali pim, kopilya
cotton waste:üstüpü
counter boring:düz havsa açma
counter sinking:konik havsa açma
coupling:kavrama, kaplin
course:kaba, kalin
crest:vida disinin tepesi
cross-slide:çapraz kizak
cross-wise:enlemesine
crown gear:akis dislisi
crusible:pota
cupola:kupola, döküm ocagi
curling:saç kivirma, kenar kivirma
cutting edge:kesme yüzü, kesme agzi
cutting fluid:kesme sivisi
cutting force:kesme kuvveti
cutting speed:kesme hizi
cyaniding:siyanürle sertlestirme
cycle: çevrim
dead center:sabit punta
dedendum:dis dibi (dislide)
deep drawing:derin çekme
deep-hole drilling machine:derin delik delme tezgahi
deformation processes:bozundurma süreçleri
depreciation:amortisman, asinma, kiymetten düsme
depth gage:derinlik mastari
depth of cut:kesme derinligi
dial indicator:komparatör
dial:kadran, kontrol saatlerinin yüzü
diametral pitch:kutur dis arasi
diamond tools:elmas takimlar
die casting:pres döküm
die:kalip; pafta kalibi (erkek dis açma aleti)
diffusion:yayinim, difüzyon
direct arc furnace:ark firini
disc:disk, yuvarlak plaka, kurs
discontinuous chip:kesme talas
disposable pattern:harcanir model
distortion allowance:çarpilma payi, bozulma payi
dividing head:bölüm aynasi, divizör
dog:firdöndü, kanca, tornalamada kullanilan ara mesnet
double housing planer:çift sütunlu planya
double margin drill:çift zirhli matkap
down milling:es yönlü frezeleme
draft allowance:çekme payi
drag:alt döküm derecesi
draw bar:çekme çubugu, çektirme
draw-cut shaper:çeker keser vargel
drawing die:çekme kalibi
drawing:çekme
drill chuck:matkap aynasi, mandren
drill file:delik tesviye egesi
drill performance:matkap verimi
drill point:matkap ucu
drilling machine:delme tezgahi, matkap tezgahi
drive:tahrik
drop forging:sahmerdanda dövme
drop hammer:serbest düsüslü tokmak, sahmerdan
drug:alt derece
drum lathe:kampana tornasi
drum:tambur
dry-run operation: bosta çalistirma
ductility:yumusaklik, süreklilik
duplicating machine:kopye makinasi
dwell: bekleme (süresi)
dye:boya, boyamak
dynamometer:dinamometre
eccentric:eksantrik, dis merkezli; kam
elastic limit:esneklik siniri
elastic:esnek, elastik
elasticity:esneklik
electric discharge machining:kivilcimla malzeme isleme
electrode:elektrot, elektrik kaynak çubugu, elektrik kutup çubugu
electroforming:elektrikle sekillendirme
electrohydraulic forming:elektrohidrolik sekillendirme
electromechanical grinding:elektro mekanik taslama
electroplating:elektroliz yoluyla kaplama (galvanoplasti)
electroslag welding:cürufalti kaynagi
electrotinning:elektrikle kalaylama
element:öge, eleman
elongation:uzama
embedding:gömülme
embossing:kabartma
emery paper:zimpara kagidi
emery:zimpara
emulsion:sütsü, sübye, emülsiyon
enamel:emaye
end clearance angle:uç bosluk açisi
end cutting edge angle:yan agiz açisi
end-mill cutter:parmak freze
endurance:dayanim, sürme
engine lathe:torna tezgahi
equipment:aygit, aparat, ekipman
etching:asitle asindirma, daglama
expansion reamer:genisletme raybasi
expansion:genisleme
explosive forming:patlama yoluyla sekillendirme, patlama kaliplamasi
extract:özüt
extraction:özütleme
extrusion:ekstrüzyon, kaliptan basma, darçikim
face milling cutter:alin frezesi, alin isleme çikisi
face milling:alin frezeleme
face plate:firdöndü aynasi
face:alin, yüz
facing:alin tornalama islemi
fastening:sikistirma, baglama
fatique:yorulma, hareket halindeki aksamin yorulmasi
feed rod:talas mili
feed:ilerleme, besleme
feedback:geriye besleme
feedrate:talas kaldirma hizi, ilerleme hizi
feeler gage:hassas mastar
ferrous metal:demirli, demirden olusan metal
file:ege, törpü
filing:törpüleme, egeleme
fillet weld:pervaz kaynagi
fillet:pervaz
fillister head screw driver:yildiz uçlu tornavida
fillister head screw:yildiz basli vida
fine:ince
finish allowance:isleme payi
finishing cut:ince isleme
finishing teeth:kalibre agizlari
finishing:son isleme
fit:alistirma, geçme
fixed-cycle: sabit çevrimli
fixture:baglama aygiti, baglama düzeni
flama hardening:alevle sertlestirme
flame cutting:oksijenle kesme
flange:flans; baglanti, birlesme yüzü
flank (gear):dis yani
flank wear:serbest yüzey asinmasi
flash welding:yakma alin kaynagi
flat file:yassi ege
flexibility:esneklik
floor molding:yer dökümü
flute:yiv, oluk (matkapta)
fly nut:kelebek somun
fly-cutter:yaprak çaki
follower rest:gezer yatak
forging:dövme
form milling cutter:modül freze biçagi, profil frezesi
forming:sekillendirme
foundary process:dökümcülük
foundation:temel
fracture point:kopma dayanimi
fracture:kirilma, kopma
frame:iskelet, çerçeve, sasi, gövde
friction disc:sürtünme aynasi
friction drive:sürtünmeli tahrik, sürtünme mekanizmasi
front pilot (broaches):ön kilavuz
furnace:tav firini, ocak
fuse:sigorta; madenin sicaklik dolayisiyla sivi haline gelmesi; kaynayip birlesme
gage (or gauge):mastar, ölçü, birim, gösterge, ölçü aleti
gage block :johnson mastari
galvanizing :galvanizleme
gang drilling machine :çok milli delme tezgahi
gasket :conta
gasket ring :conta bilezigi, salmastra bilezigi
gate :aralik, kapi
gear :disli
gear train :disli düzeni; birbirine geçmis müteaddit disli tertibati
gear-cutting machine :çarklara dis açma makinasi
girder :kiris, payanda, putrel, kusak
goggles :kaynakçi gözlügü
grain :tane
grain size :tane büyüklügü
graphite :grafit; saf ve yumusak karbon
gravity sintering :agdirmali külçeleme
gray cast iron :kir dökme demir
grease :gres yagi
grease gun :gres pompasi
grinding :taslama
grinding machine :taslama tezgahi
grinding wheel :zimpara tasi, taslama tasi
grinding wheel dresser :zimpara tasi düzelticisi
grindstone :bileyi tasi
grit :maden talasi, maden kirintisi; iri taneli kum
grub screw :yarik basli makina vidasi, saplama vidasi
gun drill :namlu matkabi
hacksaw blade :el testere biçagi
hacksaw machine :kollu testere makinasi
hammer :çekiç
hand milling machine :el freze tezgahi
hardenability :Sertlesebilme
hardness :Sertlik
headstock :tornada baslik tarafi, torna aynasi, torna feneri, tahrik tertibati
heat treatment:isil islem
helical gear:helis disli
helical spring:helezoni yay
helical: helisel
helix angle:helis açisi
herringbone gear:çavus disli
high speed steel:hava çeligi, yüksek hiz çeligi
hobbing:azdirma
honing:honlama, ince taslama, parlatma, bileme
horn press:mahmuzlu pres
hose:hortum
hot spinning:sicak sivama
hot working:sicak isleme
hub:göbek (kasnak, disli vb. göbegi)
hydraulic press:hidrolik pres
hydraulic shaper:hidrolik vargel
hypoid gear:hipoid disli
I-beam :I profilli demir, I-kirisi
idler gear:avara disli
image: görüntü
impact:çarpma, darbe, sok
impurity:pislik, kir, yabanci madde
inclined press:egik pres
indentation:çukuriz
independent chuck:çeneleri ayri sikilir ayna, mengeneli ayna
index head:bölümlü baslik
indicator:gösterge, sayaç
induction hardening:endüksiyonla sertlestirme
ingot:ingot, külçe
injection molding:enjeksiyonlu kaliplama
inserted tooth cutter:degisebilir agizli çaki, çanak freze
inspection:kontrol, muayene
instability:dengesizlik
installation:yerine takma, kurma, montaj, tesis
instruction manual: Talimat Kilavuzu
instrument:alet, cihaz, ölçü aleti
insulation:izole, yalitma, tecrit etme
interference fit:siki geçme, temasli alistirma
internal grinding:iç silindirik taslama
investment casting:hassas döküm
item: husus
jack:kriko
jam nut:kontra somun, sikistirma somunu
jaw:çene, mengene veya ayna çenesi
jig borer:hassas oyma tezgahi
jig:delme kalibi
job lot production:parti imalati, karisik mal imalati
joint:eklem, mafsal, oynak yeri, ek yeri, baglanti, tesbit yeri
journal bearing:kaymali yatak
key seat:kama yatagi
key:kama
keyway:kama yuvasi, kama olugu
killed steel:söndürülmüs çelik
knob:topuz, tokmak, dügme
knuckle joint press:mafsalli pres
knurled nut:tirtilli somun, tirtilli el ayar somunu
knurling tool:tirtil çekme aleti
knurling:tirtil çekme
labor (or labour):is, isçilik
land:faz
lap joint:bindirmeli baglanti
lap welding:bindirmeli kaynak, iki parçayi üst üste bindirerek yapilan kaynak
lapping:parlatma, lepleme
lateral :yanal
lathe :torna
lead :kursun
lead screw :vida açma mili (tornada)
leather :deri
lever :levye, kol, manivela, kumanda kolu
linkage :baglanti, mekanizma, düzen
lip angle :kenar açisi
live center:döner punta
lock nut :kontra somunu
longitudional :boyuna, uzunlamasina
lubricant :yaglama maddesi
lubricating gun :yag tabancasi
lubrication :yaglama
lubricator :yagdanlik, gresörlük
machinability :islenebilirlik
machine bed :tezgah gövdesi
machine frame :tezgah gövdesi
machine molding :makinali kaliplama
machine screw :makina vidasi, civata basli vida, somunlu vida
machine shop :atelye, islik
machine tool :takim tezgahi
machining time :isleme zamani
machining: isleme
magnet :miknatis
magnetic chuck :miknatisli ayna
maintenance :bakim
malleable :dövülgen
malleable iron :dövülgen demir
mandrel :mandrel, malafa, torna punta veya matkap basligi
manual :elle isleyen, elle çalistirilan; el kitabi
manufacturing processes :imalat yöntemleri
margin (drills) :faz, zirh
martensite :Martensit
mash seam weld :ezme dikis kaynagi
masking :maskeleme
mass production :seri imalat
material :gereç, malzeme
measurement :ölçme, ölçü
measuring instruments :ölçme aletleri, ölçme cihazlari
mechanism :mekanizma, tertibat
medium fit:orta siki alistirma, tatli alistirma, tatli geçme
mesh :tel örgü, örgü süzgeç; birbirine geçme, dislilerin temas halinde olmasi
metal removing:talas kaldirma
metal spinning:sivama
metal spraying:metal püskürtme
metal:metal
metrology:ölçme bilimi
mica:mika
micrometer:mikrometre
mild steel:yumusak çelik
milling cutter:freze çakisi
milling machine:freze tezgahi
mirror image: ayna görüntüsü
monel metal:monel pirinçi
morse taper:mors konikligi
mould (or mold):döküm kalibi, kalip dökme
multiple cut:çoklu kesme
multipoint:çok agizli takim
nail puller:kerpeten
nail:çivi
natural:dogal, tabii
neck (drills):boyun
needle bearing :igneli rulman
needle file:saatçi egesi
needle:igne, ibre
nipple:nipel, boru rakoru, meme, meme ucu
nitriding:nitritleme
nodular iron:yumrulu demir
nominal size:nominal ölçü
nonferrous metal:demir içermeyen metal
normalizing:normallestirme tavi
nose: uç
notching:kertikleme
numerical control:sayisal denetim
nut:somun
offset: kaydirma, sapma
offset:kaçiklik, sapma, yerinden kaçma
oil bath:yag banyosu
oil screw gun:vidali yag pompasi
oil tempered:yagda tavlanmis
oil:yag
open-end wrench:açik agiz anahtar
open-hearth furnace:siemens-martin firini
operation:islem
ore:cevher
oxidation:oksitlenme, paslanma
oxy-acetylene welding:oksijen kaynagi
panel:pano, tablo, salter veya kontrol saatleri panosu; plaka
parallel file:düz ege
Parkerizing:parkerleme
pattern :model (dökümcülükte)
pattern allowance :kalip payi
pellet :topak
penetration :girinim, penetrasyon
percussion press :vurgu presi
perforating :delikleme
permeability :geçirgenlik
piercing :delme (Mannesman metodu)
pig iron :pik demir
pin :pim, perno, muylu, sis, igne
pincers :kerpeten, kiskaç, pense
pinion :küçük disli
pipe :boru
pipe wrench :boru anahtari
pit molding :kuyu dökümü
pitch :hatve, vidanin her diste ilerleme miktari, iki dis arasindaki uzaklik, adim
pitch circle:dis açikligi dairesi, bölme dairesi (dislide)
plain milling cutter:silindirik freze biçagi
plain milling machine:düz freze tezgahi
planer:planya
planetary gear:gezegen disli, gezer disli, planet disli
planetary milling machine:gezegen basli freze tezgahi
plant:fabrika, tesis, atölye
plastic:plastik
plate:levha, plaka
plating:kaplama
pliers:pense
ploughing force:sürtme kuvveti, kazma kuvveti
plug gage:delik mastari
plug:tapa, tikaç, elektrik fisi
plumber:tesisatçi
pneumatic gage:havali mastar
pneumatic hammer:havali tokmak
pneumatic rammer:havali (pnömatik) sahmerdan; basinçli hava tokmagi
point angle (drills):uç açisi
pointer:gösterge, ibre
polishing:parlatma, polisaj
porosity:gözeneklilik
powder metallurgy:toz metal bilimi
precipitation hardening:çökelterek sertlestirme
precision:hassasiyet
press:pres, cendere, presle basma
pressing:presle sekillendirme, presle basma islemi
process:süreç
product:ürün
production:üretim
profiling machine:kopye tezgahi
protractor:açi ölçer
puller:çektirme
pulley:kasnak, makara
punch:zimba
punching:zimba ile delme, presle delme
quality control:kalite kontrolu
quantity:miktar, nicelik
quench hardening:su verme sertlestirmesi
quenching:su verme
quick return mechanism:vargel mekanizmasi
rack:kremayer disli
ram:sahmerdan tokmagi, pres kütügü
rammer:sahmerdan
raw:ham, islenmemis, tabii
reamer:rayba
reaming:raybalama
recess:oluk, oyuk, girinti
red hardness:kizil sertlik
refractory:tuglamsi
reinforce:takviye etme, kuvvetlendirme, saglamlastirma
relief angle:freze biçaginin arka yüzü ile kesilen parça arasindaki açi
remote control:uzaktan kontrol
removable pattern:sökülebilir model
residual stress:artik gerilme
resin:reçine, akindirik
resistance welding:direnç kaynagi
retaining ring:tesbit segmani, tesbit bilezigi
revolver head:döner kafa, döner baslik
rigid:esnemez
ring gage:yüzük mastar
ring:bilezik, halka, piston segmani
riser:oluk
riveting:perçinleme
rod:çubuk, kol
roll forging:dövmeli hadde
roll forming:haddeleme
roller bearing :makarali yatak
roller:merdane, rulo, silindir
rolling mill:hadde makinasi
rolling:haddeleme
rotation:dönme, bir eksen etrafinda dönme, rotasyon
roughing cut:kaba isleme
roughing teeth (for broach):kaba kesme agizlari
roughness:pürüzlülük
round file:yuvarlak ege
rubber:lastik, kauçuk
running fit:döner alistirma, oynar alistirma
run-out:salgi
rupture strength:kopma dayanimi
rust:pas, paslanma
saddle:oturak, eyer, boyun
safety pin:emniyet pimi
sampling:örnek alma
sand:kum
saw milling cutter:testere agizli freze çakisi
saw type cutter:testere tipi çaki
sawing machine:testere tezgahi
scale:ölçek
scissors:makas
scrap:hurda
screw cutting:vida açma
screw driver:tornavida
screw machine:civata makinasi
seal:keçe, yag keçesi
seam welding:dikis kaynagi
seaming:ekleme, dikis
sensitivity:duyarlik, hassasiyet
set screw:tesbit vidasi, kontra vida
set-up time:hazirlik zamani
shaft:döner mil, saft
shake allowance:tiklama payi
shank cutter:parmak freze
shank:kesici kalem sapi, saft
shaper:vargel
shaving:traslama
shear angle:yarma açisi
shear strength:kesme dayanimi, kayma dayanimi
shearadizing:toz çinko ile galvanizleme, çinko emdirme
shearing:(preste, makasta) kesme
sheathing:kaplama
sheave:oluklu kasnak, makara
sheet metal screw:saç vidasi
sheet metal shears:teneke makasi
sheet:levha
shell reamer:takma rayba, kovan rayba
shift:vardiya; yerinden oynatma, yer degistirme, vitese geçirme
shim:sim; disliler veya hareketli yüzeyle arasindaki açikligi ayarlamak için kullanilan madeni levhalar
shock resistance:sarsim direnci
Shot peening :bilyali yüzey dövme
shrink fit:siki geçme, sikma alistirma
shrinkage allowance :çekilme payi
side milling cutter :silindirik alin freze biçagi
side rake angle :yan talas açisi
sieve :elek
silicon :silisyum
silver :gümüs
sine bar :sinüs çubugu
single block stop: satir satir durdurma
sintering :külçeleme, sinterleme
skilled :kalifiye
slab :slab, yassi kütük
slab milling :vals frezeleme
slag :cüruf, disik, gömlek, kovan, mil üzerine bilezik gibi geçen parça; manson (boruda)
slide:kizak
slideway:kizak
sliding fit:kayar alistirma, kayar geçme
slip plane:kayma düzlemi
slitting file:oluk egesi
slitting:dilme, yarma
slotter:yarma frezesi
snap gage:çeneli mastar
snap ring:tesbit segmani, yayli tutturma bilezigi
soaking pit:çelik demlendirme firini
socket adapter:circir anahtari
socket wrench:lokma anahtari
socket:yuva, soket, priz
soldering:lehimleme
spanner:civata anahtari
spare:yedek, fazla
specific:özgül
specification:specifikasyon; makina veya cihazin özellikleri, kendine has ölçüleri
specimen :numune, örnek
spindle :fener mili
spindle support :mil destegi
spinning :sivama
spirit level : düzeç, kabarcikli düzeç, su terazisi, tesviye ruhu, freze oluklu kayar geçme yapma; iç ve dis
spline : kama, dil
spot face:pul yatagi
spot welding:punta kaynagi
spraying:püskürtme
spring lock washer:yayli rondela
spring washer:yayli rondela
spring winding:yay sarma
spring:yay
sprocket:zincir dislisi, cer dislisi
sprue:döküm deligi
spur gear:düz disli
square file:dörtköse ege
square nut:dörtköse somun
stability:dengelilik
stainless steel:paslanmaz çelik
standard deviation:standart sapma, tek biçim sapmasi
standard:standart, tek biçim, ölçünlü
stem:sap, gövde
step drill:kademeli matkap
stiff:bükülmez
storage:depolama
strain hardening:uzama sertlesmesi, gerinim sertlesmesi
strain:gerinim
strength:direnç, mukavemet, dayanim
stress:gerilim
stretch forming:uzatarak, gererek sekillendirme
strip:serit, lime, kusak, band
stripping machine:siyirma makinasi, soyma makinasi
stroke:kurs
structure:yapi
stud:saplama, basliksiz civata
submerged are welding:toz ati kaynagi
super finishing:hassas perdahlama
superfine file:ince perdah egesi
surface finishing:yüzey perdahlama
surface hardening:yüzey sertlestirme, semente etmek
swaging:tokaçlama
sweep pattern:silmeli model
Synchronization:senkronize etme; ayni anda ve beraber
tailstock :torna punta basligi
tang (drill) :sökme ucu (konik saftli)
tap :klavuz
tap hole :klavuz deligi
taper :konik
taper attachment :konik tornalama aygiti
taper file:konik ege, fare kuyrugu ege
taper gage :koniklik mastari
taper reamer :konik rayba
taper turning :konik tornalama
tapered roller bearing :konik makarali yatak
tapping :kilavuz çekme, kilavuzla dis açma
tapping machine :disi vida disi çekmek için kilavuz tezgahi
tempering :tavlama
template :sablon
tensile strength :çekme dayanimi
tension :gerginlik
thread :dis
thread cutting :dis açma, vida açma
thumb nut :dis yüzü tirtilli dairesel (silindirik) somun
thumb screw :elle gevsetilip sikistirilan vida, silindirik basli ayar civatasi
tin: kalay, teneke
tip: uç (kalemde)
titanium: titan
tolerance: pay, tolerans
tommy bar: lokma anahtar kolu
tool compensation: kesici telafisi
tool cutter edge angle: ayar açisi
tool cutter: kalem
tool cutting edge inclination: meyil açisi, egim açisi
tool holder: kalem tutucu, kalemlik, kater
tool included angle: uç açisi
tool length offset: takim boy telafisi
tool life: takim dayanma zamani
tool minor cutting edge angle: yan bileme açisi
tool normal clearance angle: serbest açi
tool normal rake angle: talas açisi
tool normal wedge angle: kama açisi
tool offset: takim kaydirma
tool post: kalem tutacagi, kater
tool slide: takim kizagi
tool: alet, takim, torna biçagi
toolroom: takimhane
torch cutting: üfleçle kesme, kaynakla kesme
torch: saloma, üfleç, hamlas, asetilen alevi
transition fit:ara geçme
triangular file:üçköse ege
T-slot cutter :yarik freze biçagi, T-kanali açma biçagi
U-beam :U profilli demir, U-kirisi
workpiece: is parças
